بسيار است و كافرانى كه غنايم در نزد آنها وجود ندارد در دل خود تفاوتى احساس كنند و بعيد است گفته شود كه احساس اين تفاوت ثواب آنها را به كلى از ميان مىبرد بلكه عادلانه آن است كه گفته شود : هرگاه انگيزهء اصلى و محرك قوى او اعلاى دين خداست و رغبت در غنيمت بر سبيل تبعيّت است ثواب او از ميان نمىرود . آرى پاداش او هرگز به اندازهء پاداش كسى نيست كه به هيچ روى به غنيمت توجهى ندارد ، چه اين توجه ناگزير نقصان است . اگر بگويى : آيات و اخبار دلالت دارد بر اين كه شايبهء ريا ثواب را از ميان مىبرد . و طلب غنيمت و تجارت و ديگر لذايذ نيز مشمول همين معناست چه طاووس يمانى و جمعى از تابعين روايت كرده‌اند : مردى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دربارهء كسى پرسيد كه كارهاى نيك مىكند يا گفت : صدقه مىدهد و دوست دارد كه ستوده و مزد داده شود . آن حضرت به او پاسخى نداد تا آنگاه كه اين آيه نازل شد : فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً « 1 » ، و مقصود او هم مزد و هم ستايش بود . روايت شده است : مردى اعرابى نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آمد و عرض كرد : اى پيامبر خدا ! شخصى براى اظهار حميّت و غيرت ، و يكى براى اظهار شجاعت و ديگرى براى نشان دادن موقعيت خود ، در راه خدا پيكار مىكنند ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « كسى كه پيكار كند تا دين خدا غالب شود او در راه خدا پيكار كرده است « 2 » ؛ و نيز پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « كسى كه براى به دست آوردن چيزى از دنيا هجرت كند بهره‌اش همان است « 3 » . مىگويم : از طريق خاصّه ( شيعه ) كافى از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه آن حضرت در مسجد به عبّاد بن كثير بصرى فرمود : « اى عبّاد ! واى بر تو بپرهيز از ريا چه هر كس براى غير خدا كار كند خداوند او را به همان كس وامىگذارد كه او برايش كار كرده است « 4 » » . و نيز از آن حضرت روايت شده كه فرموده است : « هر ريايى شرك است ، هر كس براى مردم كار كند پاداش او بر مردم است ، و آن كه براى خدا كار كند پاداش او بر خداست « 5 » » . و نيز نقل شده كه دربارهء آيهء : فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ . . . فرموده است : « انسان عملى را كه

--> ( 1 ) كهف / 110 : پس هر كس اميد لقاى پروردگارش را دارد بايد عمل صالح انجام دهد و كسى را در عبادت پروردگارش شريك نكند . ( 2 ) سنن نسابى ، ج 6 ، ص 23 با اختلاف اندكى از حديث ابى موسى اشعرى . ( 3 ) در بخش « رياء » ذكر شده است . ( 4 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 293 ، شماره 1 . ( 5 ) همان مأخذ ، ج 2 ، ص 293 ، شماره 3 و 2 .